May napupusuan ka bang property—lote man o bahay—at nais mong bilhin?
But, wait. Bago mo bilhin, narito ang tatlong practical tips na dapat ikunsidera, lalo pa at hindi biro ang ilalaang pera rito.
Sa tulong ng isang licensed architect, malalaman sa PEP Hanap Bahay feature na ito ang kahalagahan ng legal documents, sukat ng property, at physical condition.
Read: Cebu Pacific to offer direct flight from Manila to Sapporo, Japan starting January 2025
WHAT TO LOOK FOR IN LEGAL DOCUMENTS?
Unang hanapin ang titulo.
“‘Yung nagbebenta ba, siya ang nakapangalan sa titulo? Mag-isip kung hindi siya ang nakapangalan,” payo ni Architect Edel Ramos sa kanyang YouTube video noong November 2023.
Mahalaga ring malaman kung buhay pa ang tao na nasa titulo.
“Ang pinakamaganda, yung titulo nakapangalan doon sa seller. Yun ang ideal, mas less ang problema.
“Kung patay na, ang hirap. Ang dami mong pagdadaanan,” hayag ni Ramos.
Minsan ay may instances na ang dokumento ng current owner ay Certificate of Land Ownership Awards or CLOA.
Sa ganitong kondisyon kasi, kahit nakapangalan sa owner ang CLOA title, may 10-year restriction na hindi maibebenta ng current owner ang property mula nang makuha niya ito.
At ang pagbebenta sa developer o buyer nang walang permiso ng Department of Agrarian Reform (DAR) ay ilegal.
Kung may ganitong concerns, ipinapayo ni Ramos na kumonsulta sa isang broker para malaman ang mga posibleng remedyo.
Paalala ng arkitekto, “May solusyon naman iyon, pero habang madami ang proseso, mas lumalaki ang gastos.”
Sundot pa niya, importante na magsagawa ng “due diligence” bilang buyer para matiyak na orihinal at walang aberya ang titulo.
“Ito ay puwedeng i-check sa Registry of Deeds na sakop doon sa location ng property. Matitiyak dito kung orihinal ang titulo at makikita ang history nito.”
WHAT ABOUT LOT MEASUREMENT AND DESCRIPTION?
Ang isa pang kailangang matiyak ng buyer ay kung tugma ang sukat ng bibilhing property sa nakasaad sa titulo.
Isang halimbawa ni Ramos, “May possibility na ang kapitbahay mo ay sumakop o encroachment.
“Bago mo bilhin, kung talagang interesado ka doon sa lote na iyon, puwede mo namang ipasukat.”
Ang tawag daw dito ay relocation survey. Maaaring mag-hire ng geodetic engineer para mag-survey.
Tip pa ni Ramos, puwedeng kausapin ang seller ukol dito, at imungkahi na i-deduct ang services fee ng geodetic engineer mula sa ibabayad mo kapag binili mo na ang property.
Read: PhilHealth eliminates single period of confinement policy
WHAT TO CHECK WHEN IT COMES TO LOT CONDITION, TOPOGRAPHY
Ang ikatlong consideration ay ang makita ang kinaroroonan at kondisyon ng property.
“Ito ang mga physical condition ng mga lote,” sabi ni Ramos.
“Ito ba ay flat? Ito ba ay sloping, matarik, pababa? Meron bang bodies of water? Hindi binabaha? Malapit sa fault line?”
Kung may ganitong kondisyon, maaaring magawan ng paraan ng structural engineer ito para maging secure ang lote na patatayuan ng bahay o structure.
Kung bahain ay maaari itong patambakan para ma-elevate ang property.
“O kaya yung lupa naman ay may maraming mga puno na hindi mo puwedeng putulin, at least, magpaalam ka sa DENR,” pagtukoy sa Department of Environment and Natural Resources.
Pero paalala ng arkitekto: “May malaking effect iyan sa cost, ito man ay bahay o anuman. Puwedeng makadagdag sa cost ng development.”
Huling diin ni Ramos, “So kung interested ka, check mo ang legalities, sukat, at physical condition ng property.”